MASIEWO
perła architektury wiejskiej Podlasia
Miejscowość powstała na miejscu dawnego uroczyska Masiewo, w którym już w XVII wieku produkowano potaż. W drugiej połowie XVIII wieku zbudowano tu dużą fabrykę potażową z urządzeniami do przeróbki popiołu drzewnego na sole potasowe. Dla obsługi fabryki sprowadzono, głównie z Mazowsza, budników, którzy wycięli znaczący obszar lasu. Po upadku zakładu w 1792 roku część z nich powróciła w swoje strony, lecz pozostali osiedlili się jako rolnicy na wykarczowanych przez siebie gruntach. W ten sposób powstała wieś, a przy niej folwark Masiewo.
W XIX wieku w pobliskim uroczysku Czoło usadowili się osadnicy z Niemiec, zakładając niewielką osadę. Część z nich osiadła także w Masiewie. Pozostałości tej osady znajdują się obecnie tuż za granicą, po stronie białoruskiej. Po polskiej stronie, w lesie, ok. 1 km. na południowy wschód od ostatnich chałup Masiewa, znajduje się stary poniemiecki cmentarz z resztkami ewangielickich nagrobków.
Przed II wojną światową Masiewo było dużą, liczącą ponad 200 chałup wsią, w której znajdowały się aż dwie żydowskie karczmy. Ludność osady utrzymywała się z pracy na roli i w lesie. Mieszkańcy, w zdecydowanej większości prawosławni, uczęszczali na nabożeństwa do pobliskiej cerkwii znajdującej się w Cihavolji. Obecnie zarówno cerkiew, jaki i cmentarz, na którym znajdują sie groby byłych mieszkańców Masiewa, znajdują się po stronie białoruskiej.
W lipcu 1941 roku, w ramach akcji tzw. “oczyszczania Puszczy Białowieskiej” inspirowanej przez Goeringa, hitlerowcy wysiedlili wszystkich mieszkańców Masiewa i spalili zabudowania wsi. Chodziło o utworzenie wokół Puszczy strefy niezamieszkałej, aby utrudnić działalność partyzantom. Ludność wysiedlona została kilkaset kilometrów na wschód. Do 1944 roku wieś pozostała bezludna.
Po wojnie tylko ok 1/3 byłych mieszkańców powróciło do Masiewa, odbudowując spalone przez Niemców gospodarstwa. Rozwijało się rolnictwo, głównie jednak na własne potrzeby bo podstawowym źródłem utrzymania mieszkańców Masiewa był zawsze las. Praca przy jego pielęgnacji i wyrębie, zbieranie runa leśnego, poroża, obróbka drewna - to tradycyjne zajęcia miejscowych od ponad 250 lat.
Jednocześnie jednak ten proces spowodował, że tutejsza wieś zachowała swój wygląd sprzed kilkudziesięciu lat. Jest to przykład miejsca w którym zatrzymał się czas, utrwalając to co najcenniejsze: piękną i malowniczą drewnianą zabudowę, kamienny bruk wiejskiej drogi, tradycyjne stosunki społeczne, a wszystko to zatopione we wspaniałej przyrodzie Puszczy Białowieskiej.
Architektura
Mimo że oryginalna przedwojenna zabudowa Masiewa spłonęła w 1941 roku, już kilka lat później drewniane gospodarstwa zostały odbudowane dokładnie w tym samym stylu przez powracających z wygnania mieszkańców. Wioska tonie w zieleni starych drzew, ponad 90% domostw to stare, drewniane chałupy, w większości zadbane, z obowiązkowymi ogródkami, okolonymi drewnianymi płotami.Drewniane są zresztą całe obejścia: obory, chlewy, stodoły, piwniczki. Nad niejedną studnią pochyla się jeszcze żuraw. Wśród łąk widoczne są drewniane brogi. Cała wieś zachowała klasyczny układ szeregówki, datujący sie z czasów reformy gospodarczej przeprowadzonej w XVI wieku przez Królową Bonę (tzw. pomiara włóczna). Długie i wąskie siedliska oparte są z jednej strony o główną, brukowaną drogę wiejską, a od strony pól i łąk ogranicza ją droga zastodolna, zwana też zagumienną.
Wśród innych wsi Podlasia Masiewo wyróżnia się przede wszystkim jednolitą, starą zabudową drewnianą, wśród której, jak dotąd, znajduje się tylko kilka pojedyńczych murowanych budynków. O charakterze miejscowości decyduje jej oryginalna wiejska architektura, żadko spotykana na taką skalę na pozostałych terenach, oraz wyjątkowe położenie na polanie w środku Puszczy.
Niewiele już takich miejsc w naszym kraju, ten kto pragnie zobaczyć prawdziwą dawną wieś, taką sprzed kilkudziesięciu lat, a nawet z ubiegłego stulecia, powinien tu przyjechać – to jedna z ostatnich szans aby obejrzeć ginący już bezpowrotnie świat...
